Spiritual bypassing: Is het echt loslaten… of wil je het gewoon niet voelen?
Over spiritual bypassing en de schaduwkant van spiritualiteit
“Alles gebeurt met een reden.”
“Het is een spiegel.”
“Je trekt aan wat je uitzendt.”
“Je moet je trilling verhogen.”
“Laat het los.”
“Vergeving bevrijdt jou.”
“Wat je aandacht geeft, groeit.”
“Misschien moest dit gewoon gebeuren.”
Ik heb veel van deze zinnen zelf uitgesproken. En eerlijk? Ik geloof nog steeds in verschillende ervan.
Ik geloof dat er meer is dan wat we met onze ogen kunnen zien. Ik geloof in energie. In synchroniciteit. In karma en dharma. Ik geloof dat onze innerlijke wereld invloed heeft op hoe we de wereld ontmoeten en dat intentie kracht heeft.
En toch heb ik dit jaar opnieuw iets heel belangrijks geleerd:
Ook spiritualiteit kan een vlucht worden.
Er bestaat zelfs een naam voor: spiritual bypassing.
Wanneer een spirituele waarheid een uitweg wordt
Spiritual bypassing betekent dat we spirituele ideeën, overtuigingen of praktijken gebruiken om pijnlijke emoties, psychologische wonden, conflicten of de werkelijkheid niet werkelijk te hoeven aangaan.
En dat is verraderlijk.
Want het klinkt vaak ontzettend wijs.
Je bent niet aan het vermijden.
Je bent aan het loslaten.
Je onderdrukt je boosheid niet.
Je kiest voor liefde.
Je durft geen grens te trekken, maar vertelt jezelf dat je in vertrouwen blijft.
Je wilt niet voelen hoe diep iemand je gekwetst heeft, dus besluit je dat die persoon alleen maar jouw spiegel is.
Je bent doodsbang voor wat er gaat gebeuren, maar zegt dat je je overgeeft aan het universum.
Het probleem ontstaat wanneer een spirituele waarheid te vroeg wordt ingezet.
Niet omdat die waarheid noodzakelijk fout is.
Maar omdat er misschien nog iets vóór komt.
Ik ben er zelf ook ingetuimeld
Ik schrijf dit niet vanop veilige afstand.
Integendeel.
Spiritual bypassing is voor mij één van de grote lessen van het afgelopen jaar geweest.
En misschien was het net daarom zo confronterend: ik ken de theorie heel goed.
Ik heb doorheen de jaren veel geleerd over trauma, patronen, hechting, familiesystemen, relaties, energie en heling. Ik kan verbanden leggen, begrijpen waar gedrag vandaan komt en vrij snel zien welke dynamieken ergens onder liggen.
Maar tijdens gesprekken met mijn psychologe en in onze relatietherapie botste ik steeds opnieuw op iets anders.
Begrijpen is nog niet hetzelfde als doorvoelen.
Ik kon perfect uitleggen waarom iets mij raakte. Ik kon zien welke oude wonde werd aangeraakt. Ik kon de ander begrijpen. Ik kon het grotere plaatje zien. Ik kon zelfs benoemen wat ik nodig had om verder te groeien.
En toch kwam telkens weer die uitnodiging:
Maar wat voel je nu?
Niet: wat denk je hierover?
Niet: waar komt het vandaan?
Niet: wat heb je eruit geleerd?
Maar wat gebeurt er, hier en nu, wanneer je niet probeert het te begrijpen?
Dat bleek een heel andere oefening.
Want onder al die inzichten zat pijn.
Oude pijn.
Pijn die daar blijkbaar al jarenlang zat.
En dat vond ik confronterend. Misschien zelfs pijnlijk om toe te geven. Want hoe kan je zoveel innerlijk werk gedaan hebben en tegelijk ontdekken dat je rond sommige stukken vooral heel wijs hebt leren cirkelen?
Ik had ze begrepen.
Ik had er betekenis aan gegeven.
Ik had geprobeerd te vergeven.
Ik had gekeken naar mijn eigen aandeel.
Ik had geprobeerd los te laten.
Maar sommige stukken had ik nog niet werkelijk doorvoeld.
En misschien is dat precies waarom spiritual bypassing zo moeilijk te herkennen is. Het hoeft er helemaal niet uit te zien als ontkenning.
Soms ziet het eruit als enorm veel zelfkennis.
Soms is het een prachtige spirituele verklaring.
Soms is het zelfs compassie voor de ander.
Maar ook begrip kan een veilige plek worden wanneer het ons beschermt tegen de rauwheid van wat eronder ligt.
Voor mij betekende een laag dieper gaan daarom niet nóg meer begrijpen.
Het betekende soms net stoppen met begrijpen.
Stoppen met analyseren. Stoppen met zoeken naar de les. Stoppen met onmiddellijk naar vergeving, betekenis of transformatie te willen.
En voelen.
Verdriet voelen zonder het mooier te maken.
Boosheid voelen zonder ze onmiddellijk te beoordelen.
Angst voelen zonder mezelf ervan te overtuigen dat ik moest vertrouwen.
Ervaren wat jarenlang misschien al gevoeld wilde worden.
Heling is niet hetzelfde als zo snel mogelijk weer licht worden. Soms begint heling juist wanneer je eindelijk bereid bent in het donker te blijven zitten.
En misschien is dat wel één van de nederigste lessen die mijn spiritualiteit mij tot nu toe heeft geleerd:
dat je iets volledig kunt begrijpen en het toch nog niet geheeld hoeft te hebben.
Maar hoe zit het dan met de wet van aantrekking?
Dit vind ik een belangrijke nuance.
Ik geloof in de wet van aantrekking. Maar ik geloof niet dat ze de enige wet is die werkzaam is.
Binnen de yogische filosofie bestaat een veel groter denken over oorzaak en gevolg, karma, dharma, onze handelingen en de indrukken die deze achterlaten. Karma wordt daarbij niet simpelweg gereduceerd tot: “je dacht negatief en daarom gebeurde er iets negatiefs.”
Dat vind ik wezenlijk.
Want wanneer we de wet van aantrekking te simplistisch toepassen, kan een spiritueel principe plots bijzonder hard worden.
Ben je ziek? Dan heb je het misschien aangetrokken.
Word je bedrogen? Dan heb je dit blijkbaar gemanifesteerd.
Kom je in een destructieve relatie terecht? Dan zal je vibratie er wel mee overeenkomen.
Maar weten we dat werkelijk?
Misschien mogen we wat nederiger zijn tegenover het mysterie.
In de yogische visie op karma wordt juist beschreven hoe handelingen en diepere indrukken — samskara's — elkaar beïnvloeden en hoe veel daarvan buiten ons bewuste weten werkzaam kan zijn. We kennen lang niet alle oorzaken die tot een bepaald moment geleid hebben.
Voor mij betekent spiritualiteit daarom niet dat ik voor alles onmiddellijk een verklaring moet vinden.
Soms weet ik het gewoon niet.
En misschien is ook dát spirituele volwassenheid.
Eerst kijken naar wat er werkelijk is
Hier raken eeuwenoude boeddhistische wijsheid en hedendaagse psychologie elkaar voor mij op een prachtige manier.
Binnen Acceptance and Commitment Therapy — ACT — is het doel niet om moeilijke gedachten en gevoelens zo snel mogelijk weg te krijgen. Acceptatie, contact maken met het huidige moment, afstand leren nemen van gedachten, waarden en handelen vanuit die waarden behoren juist tot de kernprocessen.
Niet:
Hoe krijg ik dit gevoel weg?
Maar:
Kan ik aanwezig blijven bij wat er nu werkelijk is?
Ook in het boeddhisme vinden we die beweging terug. Gevoelens hoeven op zichzelf niet het probleem te zijn; het is onze automatische reactie erop — vastgrijpen, wegduwen, meer willen — waarin we verstrikt kunnen raken.
Thich Nhat Hanh verwoordde die houding prachtig: leren lijden betekent niet dat pijn verdwijnt, maar dat we haar leren erkennen, omarmen en begrijpen.
Dat vraagt iets anders dan positief denken.
Het vraagt aanwezigheid.
Van bypassing naar werkelijke transformatie
Voor mij begint echte heling daarom steeds meer in een bepaalde volgorde.
1. Waarnemen
Wat gebeurt er werkelijk?
Nog vóór je analyseert, verklaart, vergeeft of transformeert.
Wat zijn de feiten?
Wat gebeurde er?
Wat merk ik op?
2. Doorvoelen en toelaten
Wat doet dit met mij?
Waar voel ik het in mijn lichaam?
Verdriet? Angst? Woede? Schaamte? Machteloosheid?
Kan ik daar even bij blijven zonder het onmiddellijk te willen veranderen?
3. Onderzoeken
Welke gedachten komen erbij?
Welk oud verhaal wordt geraakt?
Wat is van mij en wat is van de ander?
Wat weet ik werkelijk — en wat vul ik in?
4. Verantwoordelijkheid nemen
Wat is mijn aandeel?
Niet: hoe is alles mijn schuld?
Maar: waar heb ík invloed?
Welke keuze ligt bij mij?
Welke grens heb ik misschien niet uitgesproken? Welke behoefte genegeerd? Welke
waarheid wil ik liever niet zien?
5. Afstemmen op mijn waarden
Wie wil ik hierin zijn?
Wat is voor mij wezenlijk?
Liefde? Waarheid? Verbinding? Zelfrespect? Verantwoordelijkheid?
ACT brengt precies die beweging naar voren: niet wachten tot alle ongemak verdwenen is, maar leren handelen in overeenstemming met wat werkelijk belangrijk voor je is.
6. Handelen
En pas dan komt beweging.
Een gesprek.
Een grens.
Weggaan.
Blijven.
Vergeven.
Niet vergeven.
Hulp vragen.
Rust nemen.
Iets herstellen.
Of misschien werkelijk loslaten.
Niet omdat je het ongemak niet langer wilde voelen.
Maar omdat je erdoorheen bent gegaan.
Eerst erkennen → voelen → onderzoeken → verantwoordelijkheid nemen → kiezen → transformeren.
Niet van pijn rechtstreeks naar licht.
Een kleine oefening: vijf minuten niet oplossen
Misschien wil je dit eens proberen.
Zet je voeten op de grond.
Voel letterlijk waar je lichaam gedragen wordt door de stoel, de vloer, de aarde.
Je hoeft niets bijzonders te ervaren.
Adem.
Merk drie dingen op die je kunt zien.
Merk drie geluiden op.
Voel drie lichamelijke gewaarwordingen.
En breng dan iets naar boven wat momenteel moeilijk voor je is.
Niet het grootste trauma van je leven. Gewoon iets wat aanwezig is.
Stel jezelf niet meteen de vraag:
Waarom gebeurt dit?
Vraag:
Wat is er nu?
Voel.
Waar zit het in je lichaam?
Warmte? Druk? Spanning? Een knoop? Leegte?
En wanneer je hoofd onmiddellijk komt met:
Ik moet dit loslaten.
Dit is mijn spiegel.
Alles gebeurt met een reden.
Ik moet vertrouwen.
merk dan alleen op:
Daar is een gedachte.
En keer terug naar je lichaam.
Misschien kun je zacht vragen:
Als ik dit vandaag niet hoef op te lossen, wat wil er dan gevoeld worden?
Blijf daar een paar ademhalingen.
Geen analyse.
Geen healing.
Geen hogere trilling.
Alleen jij en wat er nu is.
Dat is óók spirituele beoefening.
En waar komt healing dan nog binnen?
Misschien precies hier.
Mijn manier van werken met healing is doorheen de jaren steeds aardser geworden.
Niet: ik haal dit bij jou weg.
Niet: we transformeren dit zo snel mogelijk naar licht.
Niet: na deze sessie moet jij je beter voelen.
Healing kan juist een ruimte zijn waarin zichtbaar wordt wat er onder de oppervlakte leeft.
We kunnen werken met energie, aura, chakra's, familielijnen, oude patronen en wat zich intuïtief aandient.
Maar altijd met de voeten op de grond.
Want als een healing ervoor zorgt dat jij niet meer hoeft te voelen, wordt zelfs healing een bypass.
Voor mij mag ze net het tegenovergestelde doen:
je voldoende veiligheid en ruimte geven om dichter te komen bij wat werkelijk gevoeld wil worden.
En vandaaruit kan iets beginnen bewegen.
Niet omdat pijn verkeerd is.
Niet omdat boosheid een te lage trilling heeft.
Niet omdat verdriet zo snel mogelijk getransformeerd moet worden.
Maar omdat wat werkelijk ontmoet wordt, uiteindelijk ook kan veranderen.
Misschien is dat voor mij vandaag de essentie van spiritualiteit.
Niet boven het menselijke uitstijgen.
Maar er volledig in durven afdalen.
Met bewustzijn.
Met zachtheid.
Met onderscheidingsvermogen.
En met beide voeten stevig op deze aarde.
Want je kunt niet helen wat je probeert te overstijgen.
Opmerkingen